Program
Ludwig van Beethoven
Uwertura Egmont op. 84
Koncert potrójny C-dur op. 56
III Symfonia Es-dur „Eroica” op. 55
Wykonawcy
Andrey Baranov skrzypce
Meehae Ryo wiolonczela
Jungwon Jin fortepian
Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Dolnośląskiej
Brian Liao dyrygent
Sławą dorównująca jego Coriolanowi, stylem bliska V Symfonii – uwertura Egmont Beethovena powstała jako wstęp do muzyki napisanej do sztuki Goethego z 1787 roku. Zamówienie, które w 1809 roku złożył wiedeński Burgtheater, kompozytor uznał za wielki zaszczyt i zrealizował w czerwcu następnego roku. Bohater dramatu, Lamoral hrabia Egmont był geldryjskim dowódcą i mężem stanu sprzeciwiającym się hiszpańskiej władzy w Niderlandach, skazanym i ściętym za herezję w Brukseli w 1568 roku mimo sprzeciwu płynącego z całej Europy. Wydarzenie to wywołało szerokie protesty i przyczyniło się do wybuchu wojny osiemdziesięcioletniej jeszcze w tym samym roku, stając się jednocześnie symbolem walki o wolność – kwestii szczególnie Beethovenowi bliskiej. Egmont zwięźle przedstawia całą historię hrabi: od złowrogich, gęstych smyczków w sarabandowym rytmie ukazujących obraz hiszpańskiej opresji w pierwszych taktach, przez przeplatanie szaleństwa i heroizmu w walce o wolność aż po przekształcenie tragedii w tryumf w błyskotliwej, płomienistej kodzie.
Dwa lata wcześniej w Lipsku miała miejsce premiera jedynego w dorobku kompozytora koncertu na więcej niż jednego solistę. W zasadzie będący koncertem na trio fortepianowe i orkiestrę, Koncert potrójny C-dur według niektórych miał powstać dla arcyksięcia austriackiego Rudolfa, kilkunastoletniego wówczas ucznia Beethovena i pianisty – co miałoby wyjaśniać efektowną acz łatwą partię fortepianu. Nie ma jednak dowodów, by potwierdzić tę teorię: wszak arcyksiążę prawdopodobnie nigdy Koncertu nie wykonał, a w druku ukazała się dedykacja dla mecenasa kompozytora, księcia von Lobkowitz. Szczególną rolę w dziele odgrywa wiolonczela, będąca najbardziej wirtuozowską partią spośród solistów. Mimo licznych walorów Koncert należy do najrzadziej wykonywanych koncertów Beethovena i najbardziej krytykowanych. Rozległą pierwszą część utrzymaną w formie sonatowej o charakterze wdzięcznego marsza rozpoczyna ciche, tajemnicze wręcz wprowadzenie materiału, typowe dla koncertów Beethovena. Podobnie jak w Sonacie Waldsteinowskiej op. 53 powstałej niedługo przed Koncertem potrójnym, drugą część tworzą krótkie wariacje stanowiące wstęp do podjętego attacca finałowego Ronda alla polacca – podniosłego poloneza, tańca cieszącego się wówczas wielką popularnością wśród arystokracji.
Zdrada rewolucyjnych ideałów popełniona przez człowieka, którego Beethoven uważał za bohatera wolności i postępu, zwiastowała najtragiczniejsze wydarzenia XIX-wiecznej Europy. O wściekłości, jaka ogarnęła kompozytora na wieść o koronowaniu się Bonapartego na cesarza Francuzów, dość mówi wydrapana dedykacja na karcie tytułowej rękopisu Eroiki – symfonii przełomowej w trójnasób. Związana z epokowymi przemianami politycznymi, powstała po kryzysie egzystencjalnym i spisaniu testamentu heiligenstadzkiego; najbardziej wszak znamienny wywarła Eroica wpływ na muzykę. Uznawana za pierwszą romantyczną symfonię (na przemian z VIII Symfonią Schuberta), powstawała prawdopodobnie od końca – temat czwartej części znaleźć można we wcześniejszych Wariacjach i fudze Es-dur na fortepian op. 35. Jej monumentalna pierwsza część, nasycona niespotykaną wcześniej dramaturgią i emocjonalnością, otworzyła przed muzyką obszary, których znaczenie dla XIX wieku trudno przecenić. Marsz żałobny drugiego ustępu rozbudowuje tradycyjną formę da capo do dwutematycznego ronda z fugą. W żywiołowym Scherzo Beethoven po raz pierwszy w historii wprowadza do orkiestry trzecią waltornię, a finałowe wariacje na dwa tematy – z podwójną fugą – prowadzą do ekstatycznej kody wieńczącej dzieło. Jak brutalność wojen napoleońskich wstrząsnęła porządkiem społeczno-politycznym Europy, tak Eroica wstrząsnęła światem muzycznym. Stała się jednak tym, czym Napoleon mógł się stać dla Starego Świata; Beethoven dokonał tego, co Bonaparte zaprzepaścił.
Rozpoczęcie sprzedaży biletów na wydarzenie w sierpniu 2026 roku.